Μια από τις πιο νέες και πιο αποτελεσματικές θεραπείες για τον καρκίνο, είναι η προσωποποιημένη, εξατομικευμένη θεραπεία με τη μορφή εμβολίου.
Η προσωποποιημένη, εξατομικευμένη θεραπεία εφαρμόστηκε πρωτοποριακά στην Ελλάδα από την Ογκολόγο Δρ. Σοφία Μπάκα, στο πλαίσιο του Τμήματος Κλινικών Μελετών – Ερευνητικών Ογκολογικών Φαρμάκων του Ιατρικού Διαβαλκανικού Θεσσαλονίκης:
- Χορηγήθηκε από τους τελευταίους μήνες του 2023 το πρώτο εμβόλιο στην Ελλάδα, σε πέντε ασθενείς με ήδη χειρουργημένο μελάνωμα. Συνεχίστηκε και με άλλους ασθενείς, στο πλαίσιο κλινικής ερευνητικής μελέτης.
- Χορηγήθηκε στον πρώτο ασθενή στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, το εμβόλιο για τον καρκίνο του πνεύμονα, ενώ ακολούθησαν και άλλοι ασθενείς, στο πλαίσιο πολυκεντρικής μελέτης φάσης 3.
- Το Τμήμα Κλινικών Μελετών της Δρ. Σ. Μπάκα, έχει χαρακτηριστεί από τη μεγαλύτερη εταιρεία Βιοτεχνολογίας στον κόσμο, ως Ακαδημαϊκό Κέντρο και ως clinical site partners στις μελέτες, γεγονός που επιτρέπει στο Τμήμα να παίρνει μέρος σε όποιο νέο ερευνητικό φάρμακο της εταιρείας ανακοινώνεται διεθνώς. Η συνεργασία δε του Τμήματός με τη μεγαλύτερη εταιρεία φαρμάκων Ογκολογίας στον κόσμο, τη Moderna (η οποία υλοποιεί τη θεραπεία με τα εμβόλια και διαθέτει την καλύτερη ανοσοθεραπεία διεθνώς), μεγιστοποιεί τις δυνατότητες του Τμήματός μας στο να εφαρμόσει πρωτοποριακές θεραπείες για διαφόρους τύπους όγκων.
- Σήμερα, στο Τμήμα Ερευνητικών Φαρμάκων του Ιατρικού Διαβαλκανικού, υπό την αιγίδα της Δρ. Σ. Μπάκα, βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές μελέτες για θεραπεία εμβολίου σε διάφορους τύπους όγκων, με συσσωρευμένη γνώση και μεγάλη εμπειρία.
Τι είναι το εμβόλιο για τον καρκίνο
Τα αντιγόνα είναι μόρια τα οποία το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού αναγνωρίζει ως “ξένα” και αντιδρά για να τα εξουδετερώσει. Η προσωποποιημένη, εξατομικευμένη θεραπεία με τη μορφή εμβολίου στηρίζεται στα νεοαντιγόνα (mRNA). Ονομάζονται νέο-αντιγόνα, διότι είναι νέα. Δεν υπήρχαν στο σώμα και δημιουργήθηκαν λόγω ανάπτυξης του καρκίνου. Τα νέα αυτά κύτταρα, θεωρητικά, το ανοσοποιητικό σύστημα θα μπορούσε να τα αναγνωρίζει ως εχθρικά, αλλά για κάποιον λόγο δεν τα αναγνωρίζει.
Το εμβόλιο, έχει σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να εκπαιδεύει και να πυροδοτεί το ανοσοποιητικό σύστημα για να κινηθεί το ίδιο εναντίον της συγκεκριμένης μορφής καρκίνου. Το εμβόλιο μεταφέρει δεδομένα, με στόχο μέχρι 34 αντιγόνα, πληροφορεί το ανοσοποιητικό σύστημα πως τα κύτταρα με τους συγκεκριμένους δείκτες είναι εχθρικά και πυροδοτεί τον μηχανισμό του για να τα αναγνωρίσει και να τα σκοτώσει. Δίνεται ταυτόχρονα με ανοσοθεραπεία, η οποία ‘ξυπνάει’ το ανοσοποιητικό σύστημα, που «κοιμάται» και δεν καταλαβαίνει ότι το σώμα δέχεται επίθεση από καρκινικά κύτταρα. Άρα, με τον συνδυασμό ανοσοθεραπείας και εμβολίου λέμε στο ανοσοποιητικό σύστημα ‘ξύπνα και πήγαινε να πολεμήσεις αυτά τα κύτταρα με τους συγκεκριμένους δείκτες’».
Η θεραπεία έχει αρχικά δοκιμαστεί σε μελέτη Φάσης 1, σε διάφορους όγκους, με κύριο αντικείμενο την τοξικότητα και τη δοσολογία. Διαπιστώθηκε πως πήγε καλύτερα στο μελάνωμα, στον καρκίνο του πνεύμονα και σε ορισμένους άλλους όγκους και ακολούθησε η μελέτη Φάσης 2 στο μελάνωμα. Σύμφωνα με τα πρώτα αποτελέσματα της μελέτης Φάσης 2, που ανακοινώθηκαν στο παναμερικανικό συνέδριο, υποδιπλασιάστηκε η πιθανότητα υποτροπής των χειρουργημένων ασθενών με μελάνωμα, οι οποίοι πήραν εμβόλιο με ανοσοθεραπεία, σε σύγκριση με αυτούς που πήραν μόνο ανοσοθεραπεία.
Η κλινική μελέτη που αποσκοπεί στην ανάπτυξη εμβολίου για τον καρκίνο του πνεύμονα, στοχεύει στα νεοαντιγόνα του όγκου, τα οποία είναι μοναδικά και διαφορετικά για τον κάθε ασθενή, και για τον λόγο αυτό η προσέγγιση είναι προσωποποιημένη και εξατομικευμένη.
Το εμβόλιο είναι μοναδικό για τον καρκίνο κάθε ασθενούς, διότι θα πρέπει να τα αναγνωρίζει τα νεοαντιγόνα του κάθε ενός, ξεχωριστά και να ενεργοποιεί ενάντια σε αυτά, το ανοσοποιητικό σύστημα. Για να δημιουργηθεί ένα εξατομικευμένο, προσωποποιημένο εμβόλιο, θα πρέπει πρώτα να ληφθεί τεμάχιο από τον όγκο, να γίνει έλεγχος των αντιγόνων και να δημιουργηθούν τα αντίστοιχα νεοαντιγόνα. Στη συνέχεια αυτά, με τη μορφή εμβολίου, χορηγούνται στον ασθενή σε δόσεις ανά τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε να ενεργοποιήσουν το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού για να αντιμετωπίσει από μόνο του τον καρκίνο.
Η χρονική διάρκεια που χρειάζεται για να δημιουργηθεί το εμβόλιο είναι 6-8 εβδομάδες και χορηγείται ταυτόχρονα με ανοσοθεραπεία. Το εμβόλιο από την εμπειρία που διαθέτουμε μετά την χορήγησή του στους ασθενείς μας, φαίνεται να είναι πολύ ασφαλές και η τοξικότητά του αφορά μόνο σε χαμηλό πυρετό και ευαισθησία στο σημείο της ένεσης.
Εμβόλια και για άλλους τύπους όγκων
Η θεραπεία με το προσωποποιημένο εμβόλιο νεοαντιγόνων (mRNA), αποτελεί ακόμη ερευνητική μελέτη φάσης 3, αλλά τα αποτελέσματά της αναμένονται σύντομα. Όταν η μελέτη ολοκληρωθεί, η θεραπεία θα πάρει έγκριση από τους διεθνείς οργανισμούς φαρμάκων (ΜDA, EMA) και στη συνέχεια στην Ελλάδα από τον ΕΟΦ, ώστε να αποτελέσει διαθέσιμο φαρμακευτικό σκεύασμα και εκτός ερευνητικών κέντρων.
Τα εμβόλια νεοαντιγόνων (mRNA), τα οποία βρίσκονται σε φάσεις ερευνητικών μελετών ακόμη, δεν αφορούν μόνο στον καρκίνο του πνεύμονα και το μελάνωμα . Διενεργούνται ερευνητικές μελέτες εμβολίων για τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης, τον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου, τον καρκίνο παγκρέατος και άλλους, στους οποίους η ομάδα μας συμμετέχει σε διάφορες ερευνητικές φάσεις, λόγω της προαναφερθείσας συνεργασίας με τις εταιρείες που τα δημιουργούν.
Η συμμετοχή ενός ασθενούς σε μία ερευνητική κλινική μελέτη, είναι δωρεάν είτε γίνεται στον ιδιωτικό τομέα είτε γίνεται στο Δημόσιο.
