Η στοχευμένη βιολογική ή μοριακή θεραπεία ή Θεραπεία με βιολογικούς παράγοντες – όπως με διαφορετικούς τρόπους ονομάζεται στην Ελλάδα – είναι εξατομικευμένη ογκολογική θεραπεία. Τη θεραπεία χορηγεί αποκλειστικά ο Ογκολόγος Παθολόγος.
Η επιλογή της θεραπείας με βιολογικούς παράγοντες εξαρτάται από τον τύπο του καρκίνου, τα συγκεκριμένα μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου, το στάδιο της νόσου και τη γενική υγεία του ασθενούς.
Η ογκολογική θεραπεία με βιολογικούς παράγοντες, χρησιμοποιεί ουσίες που παράγονται από ζωντανούς οργανισμούς ή συντίθενται μιμούμενες αυτές τις ουσίες. Σε αντίθεση με την παραδοσιακή χημειοθεραπεία και την ακτινοθεραπεία, οι οποίες επιτίθενται σε όλα τα ταχέως αναπτυσσόμενα κύτταρα (καρκινικά και υγιή), οι βιολογικοί παράγοντες στοχεύουν συγκεκριμένα μόρια και μηχανισμούς που είναι απαραίτητοι για την ανάπτυξη και την εξάπλωση των καρκινικών κυττάρων.
Το φάρμακο, κυρίως σε μορφή χαπιού, κατευθύνεται απευθείας στον στόχο με αποτέλεσμα να επιτυγχάνεται διακοπή της ανάπτυξης του όγκου χωρίς ιδιαίτερη τοξικότητα άρα και βλάβη για τον ασθενή.
Στους ασθενείς στους οποίους είναι δυνατόν να δοθεί, αποδίδει καλύτερα από τη χημειοθεραπεία. Τέτοιοι όγκοι είναι ο καρκίνος του μαστού, ο καρκίνος των πνευμόνων και ο καρκίνος του νεφρού.
Πώς λειτουργούν οι βιολογικοί παράγοντες;
Οι βιολογικοί παράγοντες δρουν με διάφορους τρόπους, όπως:
- Μπλοκάρουν τις πρωτεΐνες ή τους υποδοχείς που στέλνουν σήματα στα καρκινικά κύτταρα για να διαιρεθούν και να αναπτυχθούν.
- Προκαλούν απόπτωση (προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο) στα καρκινικά κύτταρα.
- Σταματούν την ανάπτυξη νέων αιμοφόρων αγγείων που τροφοδοτούν τους όγκους με θρεπτικά συστατικά και οξυγόνο.
- Ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα με ανοσοθεραπεία, η οποία αποτελεί μέρος των βιολογικών θεραπειών.
- Μεταφέρουν τοξικές ουσίες στα καρκινικά κύτταρα για να τα οδηγήσουν σε θάνατο.
Τύποι βιολογικών παραγόντων:
Υπάρχουν διάφοροι τύποι βιολογικών παραγόντων που χρησιμοποιούνται στην ογκολογία, όπως:
- Μονοκλωνικά αντισώματα: Πρωτεΐνες που έχουν σχεδιαστεί για να συνδέονται με συγκεκριμένα αντιγόνα στην επιφάνεια των καρκινικών κυττάρων στον καρκίνο του μαστού, στα λεμφώματα, κ.α
- Αναστολείς μικρών μορίων: Μικρά μόρια που μπορούν να εισέλθουν στα κύτταρα και να μπλοκάρουν συγκεκριμένες πρωτεΐνες ή ένζυμα που εμπλέκονται στην ανάπτυξη του καρκίνου.
- Αναστολείς αγγειογένεσης: Στοχεύουν τις πρωτεΐνες που προάγουν την ανάπτυξη νέων αιμοφόρων αγγείων.
- Κυτταροκίνες: Πρωτεΐνες που ρυθμίζουν την ανοσολογική απόκριση και μπορούν να ενισχύσουν την ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος να καταπολεμήσει τον καρκίνο.
- Αναστολείς σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού συστήματος: Μια μορφή ανοσοθεραπείας που μπλοκάρει τις πρωτεΐνες που εμποδίζουν τα Τ-κύτταρα (ένα είδος λευκών αιμοσφαιρίων) να επιτεθούν στα καρκινικά κύτταρα.
- Θεραπείες γονιδιακής μηχανικής: Περιλαμβάνουν θεραπείες όπως η CAR T-cell therapy, όπου τα Τ-κύτταρα του ασθενούς τροποποιούνται γενετικά για να επιτεθούν στα καρκινικά κύτταρα.
Πλεονεκτήματα της θεραπείας με βιολογικούς παράγοντες:
- Πιο στοχευμένη δράση. Προκαλούν μικρότερη βλάβη στα υγιή κύτταρα, οδηγώντας σε λιγότερες παρενέργειες σε σύγκριση με την παραδοσιακή χημειοθεραπεία.
- Αποτελεσματικότερα σε καρκίνους που φέρουν συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις ή εκφράζουν συγκεκριμένα αντιγόνα.
- Μακροχρόνια ύφεση της νόσου σε ορισμένες περιπτώσεις.
Οι βιολογικές θεραπείες δεν είναι αποτελεσματικές για όλους τους τύπους καρκίνου. Επίσης, μπορεί να αναπτυχθεί αντίσταση στη θεραπεία. Μπορεί να προκαλέσουν και παρενέργειες, οι οποίες εξαρτώνται από τον συγκεκριμένο παράγοντα και τον ασθενή. Οι παρενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν δερματικά εξανθήματα, κόπωση, διάρροια, ναυτία, πυρετό και αλλεργικές αντιδράσεις.
