Η σύγχρονη ανοσοθεραπεία με τη βοήθεια της κλινικής έρευνας έχει αποδειχθεί ο νέος πυλώνας, το υπέρ-όπλο στη μάχη κατά του καρκίνου. Η ανοσοθεραπεία εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει τον καρκίνο και να τον καταστρέφει. Ο καρκίνος καταστέλλει, μπλοκάρει το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα, σαν κάποιος να πατάει φρένο στη λειτουργία του. Έτσι, το ανοσοποιητικό δεν τον αναγνωρίζει ως απειλή και δεν τον πολεμά.
Η ανοσοθεραπεία «απελευθερώνει» το ανοσοποιητικό σύστημα από τα φυσικά «φρένα», επιτρέποντάς του να επιτίθεται και να σκοτώνει τα καρκινικά κύτταρα. Ενεργοποιεί τον «στρατό» του σώματος που πριν από την ανοσοθεραπεία μοιάζει με στρατό χωρίς όπλα, σε στρατό εκπαιδευμένο και αποτελεσματικό. Επιτυγχάνει την ενεργοποίηση του αμυντικού συστήματος του οργανισμού, ώστε ο ίδιος να αντεπιτεθεί με τους «στρατιώτες» του, στον καρκίνο. Στόχος είναι, το φάρμακο να επέμβει σε συγκεκριμένα σημεία κλειδιά στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και να τα ενεργοποιήσει.
Τα νεότερα φάρμακα ανοσοθεραπείας ονομάζονται αναστολείς του ανοσοποιητικού σημείου ελέγχου («immune checkpoint inhibitors»). Στοχεύουν σε διαφορετικά σημεία ελέγχου του όγκου.
Από το 2009 δοκιμάστηκαν σε κλινικές δοκιμές τα φάρμακα ανοσοθεραπείας με πολύ καλά αποτελέσματα ιδιαίτερα στον καρκίνο του πνεύμονα, αντικαθιστώντας τη χημειοθεραπεία, ή επιτυγχάνοντας τη συγχορήγηση της ανοσοθεραπείας με χημειοθεραπεία.
Μέχρι σήμερα, έχουν εγκριθεί αρκετά φάρμακα ανοσοθεραπείας με πολύ καλά αποτελέσματα. Καρκίνοι που ως τώρα έχουν ανταποκριθεί στις θεραπείες αυτές είναι του πνεύμονα, του νεφρού, της ουροδόχου κύστης, καθώς επίσης το μελάνωμα και κακοήθειες του αιμοποιητικού συστήματος, και κεφαλής και τραχήλου. Φαίνεται πως και στον καρκίνο του μαστού αλλά και σε όγκους του πεπτικού συστήματος έχει καλά αποτελέσματα. Έχουν φανεί εντυπωσιακές ανταποκρίσεις και μάλιστα με μεγαλύτερη διάρκεια από ό,τι έχει επιτευχθεί με τις μέχρι τώρα.
Η αν. Καθηγήτρια Μοριακής Ιατρικής, Ογκολόγος Δρ. Σοφία Μπάκα, στο πλαίσιο του Τμήματος Κλινικών Μελετών – Ερευνητικών Ογκολογικών Φαρμάκων του Ιατρικού Διαβαλκανικού Θεσσαλονίκης, έχει συμμετάσχει από τους πρώτους στην Ελλάδα σε πολλές ερευνητικές κλινικές μελέτες ανοσοθεραπείας και διαθέτει μεγάλη εμπειρία.
Τα τελευταία χρόνια, η ανοσοθεραπεία δοκιμάζεται με καλά αποτελέσματα και μετεγχειρητικά μαζί με χημειοθεραπεία αλλά και προ του χειρουργείου, στα αρχικά στάδια της νόσου. Με τον τρόπο αυτό αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα πλήρους ίασης.
Η ανοσοθεραπεία έχει δείξει σημαντική επιτυχία στη θεραπεία διαφόρων τύπων καρκίνου, συχνά σε προχωρημένα στάδια. Μερικοί από αυτούς είναι:
- Μελάνωμα
- Καρκίνος του πνεύμονα (μη μικροκυτταρικός)
- Καρκίνος της ουροδόχου κύστης
- Καρκίνος των νεφρών
- Λέμφωμα Hodgkin και ορισμένα μη-Hodgkin λεμφώματα.
- Λευχαιμία (Ορισμένοι τύποι)
- Καρκίνος κεφαλής και τραχήλου
- Καρκίνος του ήπατος
- Καρκίνος του στομάχου
- Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας
- Τριπλά αρνητικός καρκίνος του μαστού
- Καρκίνος του παχέος εντέρου
- Καρκίνος του προστάτη
- Σάρκωμα
Η καταλληλότητα της ανοσοθεραπείας εξαρτάται από τον συγκεκριμένο τύπο και στάδιο του καρκίνου, καθώς και από τα ατομικά χαρακτηριστικά του ασθενούς. Η απόφαση για τη χρήση ανοσοθεραπείας λαμβάνεται πάντα από τον θεράποντα Ογκολόγο. Επιπλέον, η έρευνα στην ανοσοθεραπεία είναι συνεχής και ο αριθμός των καρκίνων που μπορούν να αντιμετωπιστούν με αυτήν αυξάνεται συνεχώς.
Το όφελος της ανοσοθεραπείας στους ασθενείς
Η ανοσοθεραπεία έχει μικρή, εύκολα αντιμετωπίσιμη τοξικότητα και μικρή πιθανότητα να καταστρέψει φυσιολογικά κύτταρα όπως η χημειοθεραπεία. Τα αποτελέσματα είναι πολύ καλά, οι ασθενείς έχουν ανταποκρίσεις μεγάλης διάρκειας.
Η ανοσοθεραπεία φαίνεται να έχει τη δυνατότητα σε κάποιες περιπτώσεις, ακόμα και της ίασης. Στο πλαίσιο κλινικών μελετών, 16% ασθενών έχουν ξεπεράσει την 5ετία με πολύ καλή ποιότητα ζωής και σε εξειδικευμένα Κέντρα, κάποιοι ασθενείς πλησίασαν και την 10ετία.
Η ανοσοθεραπεία συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών. Βελτιώνει τα συμπτώματα και τη γενική κατάσταση των ασθενών, με σημαντική ανταπόκριση και μακροχρόνια αποτελεσματικότητα.
Η ανοσοθεραπεία, δεν βοηθά όλους τους ασθενείς. Γίνεται μεγάλη προσπάθεια να ταυτοποιηθούν τα χαρακτηριστικά αυτών των ασθενών ώστε να λάβουν τη σωστή θεραπεία. Αυτό γίνεται με τη χρήση βιοδεικτών, ουσιών που ανιχνεύονται στη βιοψία του καρκίνου ή στο αίμα και που η παρουσία τους μπορεί να προβλέψει τη θετική αποτελεσματική έκβαση της θεραπείας. Η χρήση τους αποτελεί το κλειδί για τον εντοπισμό των ασθενών εκείνων που θα έχουν το μεγαλύτερο όφελος από την ανοσοθεραπεία, μειώνοντας έτσι ουσιαστικά και την οικονομική επιβάρυνση στο σύστημα υγείας, καθώς η θεραπεία θα χορηγείται εκεί που πραγματικά κάνει τη διαφορά.
Η κύρια παρενέργεια των ανοσοθεραπειών είναι η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος που επιτίθεται σε υγιείς ιστούς, όπως ο θυρεοειδής και το έντερο, οπότε έχουμε τις λεγόμενες ανοσολογικού τύπου παρενέργειες. Αυτές αντιμετωπίζονται, αρκεί ο γιατρός να έχει εμπειρία με τη χρήση των φαρμάκων και την αντιμετώπιση των παρενεργειών. Οι σοβαρές παρενέργειες είναι σπάνιες.
Η εφαρμογή της προϋποθέτει εξειδικευμένα ογκολογικά κέντρα και πολυδύναμη ομάδα επιστημόνων, από πολλές ειδικότητες, που συνεργάζονται για να επιτευχθεί το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα με τις λιγότερες παρενέργειες.
